सध्या जागतिक राजकारणात प्रचंड अस्थिरता आहे आणि अमेरिकेच्या एका निर्णयाचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार प्रणालीवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. इराणमधील सुरू असलेल्या सरकारविरोधी निदर्शनांच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेने आक्रमक भूमिका घेतली असून, इराणशी थेट व्यापार करणाऱ्या देशांवर आर्थिक निर्बंध लादण्याची धमकी दिली आहे.
इराणमधील निदर्शने आणि अमेरिकेची भूमिका
सध्या इराणमध्ये तीव्र सरकारविरोधी निदर्शने सुरू आहेत. देशभरातील नागरिक रस्त्यावर उतरले आहेत आणि प्रशासन परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी कठोर उपाययोजना करत आहे. इंटरनेट सेवा बंद केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चिंता व्यक्त केली जात आहे.
अमेरिकेने या निदर्शनांना उघडपणे पाठिंबा दिला आहे. अमेरिकेच्या या भूमिकेमुळे आधीच तणावपूर्ण असलेले अमेरिका-इराण संबंध आणखी बिघडले आहेत. तथापि, इराणी सरकारने आपल्या अंतर्गत बाबींमध्ये कोणताही परदेशी हस्तक्षेप सहन केला जाणार नाही, असे स्पष्ट केले आहे.
अमेरिकेचा खळबळजनक शुल्कवाढीचा निर्णय
इराणकडून अपेक्षित प्रतिसाद न मिळाल्याने अमेरिकेने थेट आर्थिक कारवाईचा मार्ग अवलंबला आहे.
अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी घोषणा केली की—
- इराणशी व्यापार करणाऱ्या सर्व देशांवर २५ टक्के शुल्क आकारले जाईल.
- त्यांनी हे देखील स्पष्ट केले की ही केवळ चेतावणी नसून, एक आदेश आहे जो तात्काळ लागू केला जाईल.
जगभरातील २३ हून अधिक देश इराणशी व्यापार करतात आणि आता या सर्व देशांवर अमेरिकेच्या या शुल्कवाढीच्या निर्णयाचा थेट परिणाम होणार आहे.
भारतासाठी वाढते आर्थिक संकट?
या निर्णयामुळे भारताची चिंता वाढली आहे. भारत इराणशी व्यापार करत असल्यामुळे, भारतावर अतिरिक्त २५ टक्के शुल्क लादले जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
- अमेरिकेने आधीच भारतावर ५० टक्के शुल्क लादले आहे.
- रशियाकडून तेल खरेदी करण्याच्या मुद्द्यावरून भारतावर दबाव वाढवला गेला होता.
आता, इराणसोबतच्या व्यापारामुळे आणखी शुल्क लादले गेल्यास, एकूण शुल्क ७५ टक्क्यांपर्यंत पोहोचू शकते. यामुळे भारत-अमेरिका व्यापारी संबंधांमधील तणाव वाढण्याची शक्यता आहे. भारत-इराण व्यापार किती महत्त्वाचा आहे?
इराण हा भारतासाठी एक महत्त्वाचा व्यापारी भागीदार राहिला आहे.
उपलब्ध व्यापार आकडेवारीनुसार-
- भारत इराणला मोठ्या प्रमाणात सेंद्रिय रसायनांची निर्यात करतो.
- फळे, सुका मेवा आणि खरबूज यांसारख्या कृषी उत्पादनांचीही लक्षणीय निर्यात होते.
- काही क्षेत्रांमध्ये, इराण हे भारतासाठी एक स्थिर बाजारपेठ मानले जाते.
हेही वाचा: एक फोन, एक निर्णय! भारतावर 500% टॅरिफ लावण्यामागे नेमकं काय घडलं?
अमेरिकेच्या दबावामुळे भारताने इराणसोबतचा व्यापार कमी केल्यास किंवा थांबवल्यास, भारतीय निर्यातदारांना मोठा आर्थिक फटका बसू शकतो.याचे जागतिक परिणाम काय असू शकतात? अमेरिकेच्या या निर्णयामुळे जागतिक व्यापार साखळीत व्यत्यय येण्याची शक्यता आहे.
- इंधन, रसायने आणि कृषी उत्पादनांच्या किमतींवर परिणाम होऊ शकतो.
- विकसनशील देशांवर आर्थिक दबाव वाढण्याची भीती आहे.
- एकाच देशाच्या निर्णयामुळे संपूर्ण जागतिक बाजारपेठ अस्थिर होऊ शकते, ही एक धोक्याची घंटा आहे.
पुढे काय?
आता सर्वांचे लक्ष यावर केंद्रित आहे—
भारत सरकारची पुढील भूमिका
अमेरिकेशी होणाऱ्या राजनैतिक चर्चा
आणि इराणमधील परिस्थिती कशी वळण घेते यावर.
या निर्णयाचा परिणाम केवळ राजकारणापुरता मर्यादित न राहता, सामान्य नागरिकांच्या खिशावरही होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त होत आहे.
