आजकाल क्रेडिट कार्ड जवळपास प्रत्येकाच्या खिशात आहे. दैनंदिन खर्चापासून ते मोठ्या खरेदीपर्यंत लोक क्रेडिट कार्डचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात. मात्र, अनेकांच्या मनात एक महत्त्वाचा प्रश्न कायम असतो – जर क्रेडिट कार्डधारकाचा अचानक मृत्यू झाला आणि बिल बाकी असेल, तर ते पैसे कोण भरणार?
बँक कुटुंबीयांवर दबाव टाकू शकते का? वारसदारांना जबाबदार धरले जाते का?
आजच्या या लेखात आपण क्रेडिट कार्डधारकाच्या मृत्यूनंतर लागू होणारे नियम, बँकांची भूमिका आणि तुमचे हक्क सविस्तरपणे जाणून घेणार आहोत.
क्रेडिट कार्ड म्हणजे असुरक्षित कर्ज
क्रेडिट कार्ड हे Unsecured Loan (असुरक्षित कर्ज) मानले जाते. म्हणजेच या कर्जासाठी बँक कोणतीही तारण (हमी) घेत नाही. त्यामुळे क्रेडिट कार्डवर गृहकर्ज किंवा कार कर्जासारखे नियम लागू होत नाहीत.
क्रेडिट कार्डधारकाचा मृत्यू झाल्यास बिल कोण भरणार?
नियमांनुसार, क्रेडिट कार्डधारकाचा मृत्यू झाल्यास त्याचे कुटुंबीय, मित्र किंवा नातेवाईक थकीत बिल भरण्यास कायदेशीररित्या जबाबदार नसतात. बँक थेट पत्नी, मुलगा किंवा इतर नातेवाईकांकडून पैसे मागू शकत नाही.
बँक पैसे कसे वसूल करते?
क्रेडिट कार्डधारकाचा मृत्यू झाल्यानंतर बँक थेट कुटुंबीयांकडून पैसे मागत नाही. मात्र, जर मृत व्यक्तीच्या नावावर काही आर्थिक मालमत्ता असतील, तर बँक त्या मालमत्तेच्या आधारे थकीत रक्कम वसूल करण्याचा प्रयत्न करते. उदाहरणार्थ, मृत व्यक्तीच्या बँक खात्यात शिल्लक रक्कम असेल, फिक्स्ड डिपॉझिट (FD), म्युच्युअल फंड, शेअर्स किंवा इतर कोणतीही आर्थिक अथवा स्थावर मालमत्ता असेल, तर बँक त्या मालमत्तेतून आपली थकबाकी समायोजित करू शकते.
हेही वाचा: घाई नको! पर्सनल लोन अॅग्रीमेंटवर सही करण्यापूर्वी ‘या’ महत्त्वाच्या गोष्टी नक्की तपासा
तसेच, जर त्या मालमत्तेचा कायदेशीर वारस नियुक्त केलेला असेल, तर बँक फक्त त्या मालमत्तेच्या मूल्यापुरताच दावा करू शकते. याचा अर्थ असा की वारसदाराला वैयक्तिकरित्या पैसे भरण्याची जबाबदारी नसते, तर फक्त मृत व्यक्तीने मागे ठेवलेल्या संपत्तीतूनच बँक वसुली करू शकते.
मालमत्ता नसेल तर काय होते?
काही प्रकरणांमध्ये मृत व्यक्तीकडे कोणतीही मालमत्ता नसते. बँक खात्यात शिल्लक रक्कम नसणे, एफडी किंवा गुंतवणूक नसणे, तसेच कोणतीही स्थावर मालमत्ता नसणे अशी परिस्थिती उद्भवू शकते. अशा वेळी बँकेसमोर थकीत रक्कम वसूल करण्याचा कोणताही मार्ग उरत नाही.
या परिस्थितीत बँक संबंधित क्रेडिट कार्ड कर्जाला Bad Debt किंवा NPA (Non-Performing Asset) म्हणून घोषित करते. त्यानंतर बँक ही रक्कम आपल्या खात्यातून Write-off करते. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, अशा प्रकरणात कर्ज माफ मानले जाते आणि कुटुंबीयांवर कोणताही आर्थिक बोजा येत नाही.
बँकांचा दबाव कायदेशीर आहे का?
कधी-कधी काही बँका किंवा रिकव्हरी एजंट मृत क्रेडिट कार्डधारकाच्या कुटुंबीयांना फोन करून बिल भरण्याचा आग्रह धरतात किंवा मानसिक दबाव टाकतात. मात्र, हे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. कायद्यानुसार, कुटुंबीय किंवा नातेवाईकांना जबरदस्तीने पैसे भरण्यास भाग पाडता येत नाही.
जर अशा प्रकारचा दबाव आणला जात असेल, तर संबंधित व्यक्ती थेट बँकेकडे लेखी तक्रार करू शकते. तसेच, गरज पडल्यास RBI (रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया) कडेही अधिकृत तक्रार दाखल करता येते. अशा तक्रारींवर कारवाई होण्याची तरतूद आहे.
क्रेडिट कार्ड वापरणाऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
क्रेडिट कार्डचा वापर करताना काही गोष्टींची काळजी घेतल्यास भविष्यात कुटुंबीयांना कोणतीही अडचण येणार नाही. आपल्या कुटुंबीयांना क्रेडिट कार्डची माहिती देणे, कार्डसोबत कोणतेही इन्शुरन्स किंवा क्रेडिट शिल्ड कव्हर आहे का ते तपासणे आणि Nominee अपडेट ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. याशिवाय, थकीत बिले वेळेवर भरणे आणि अनावश्यक खर्च टाळणे हेही तितकेच गरजेचे आहे.
(या लेखात दिलेली माहिती ही सामान्य आर्थिक नियम आणि उपलब्ध माहितीनुसार देण्यात आली आहे. कोणताही आर्थिक किंवा कायदेशीर निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)
