आजकाल OTT प्लॅटफॉर्म, म्युझिक अॅप्स, AI टूल्स आणि विविध डिजिटल सेवांकडून ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी 1 रुपया किंवा अगदी मोफत ट्रायल दिली जाते. सुरुवातीला ही ऑफर खूप स्वस्त आणि फायदेशीर वाटते. मात्र, ट्रायल सुरू करताना UPI AutoPay किंवा recurring payment mandate मंजूर केले असेल, तर ट्रायल संपल्यानंतर संबंधित सेवेचे शुल्क आपोआप बँक खात्यातून वजा होऊ शकते. त्यामुळे “फ्री ट्रायल” घेतल्यानंतर पुढे काय होणार आहे, हे तपासणे गरजेचे आहे.
अलीकडे अशाच प्रकारे छोट्या रकमेत सुरू झालेल्या ट्रायलनंतर मोठ्या किंवा वारंवार होणाऱ्या AutoPay कपातीबाबत ग्राहकांमध्ये चर्चा वाढली आहे. काही प्रकरणांमध्ये वापरकर्त्यांना सुरुवातीला केलेल्या छोट्या पेमेंटनंतर पुढील recurring payment लक्षात राहत नाही. त्यामुळे महिन्याला 79, 99, 299 किंवा त्याहून अधिक रक्कम खात्यातून कापली जात असल्याचे नंतर लक्षात येऊ शकते.
नेमका Free Trial Trap कसा काम करतो?
समजा एखाद्या वेबसाइट किंवा अॅपवर 7 दिवसांची ट्रायल फक्त 1 रुपयात मिळत आहे. ट्रायल सुरू करताना पेमेंट करण्यासाठी UPI निवडल्यावर काही सेवांमध्ये भविष्यातील recurring payment साठी mandate मंजूर करण्याचा पर्याय येऊ शकतो.
यावेळी वापरकर्त्याने UPI PIN टाकून mandate मंजूर केला, तर ठरलेल्या अटींनुसार पुढील पेमेंट्स AutoPayद्वारे होऊ शकतात. त्यामुळे पहिल्यांदा फक्त 1 रुपया गेला म्हणून सेवा कायम मोफत आहे, असा समज करून घेणे धोकादायक ठरू शकते. NPCI नुसार UPI AutoPay हे recurring payments साठी तयार करण्यात आलेले अधिकृत फीचर आहे. मोबाइल बिल, OTT किंवा मनोरंजन सेवा, विमा, EMI आणि इतर नियमित पेमेंटसाठी याचा वापर केला जाऊ शकतो.
पैसे कट होण्याआधी काय तपासायचं?
कोणतीही Free Trial किंवा ₹1 Trial ऑफर स्वीकारण्यापूर्वी काही गोष्टी नक्की तपासा. सर्वात आधी ट्रायल किती दिवसांसाठी आहे हे पाहा. त्यानंतर सेवा सुरू ठेवण्यासाठी किती शुल्क आकारले जाणार आहे, हे वाचा. त्याचबरोबर पेमेंट स्क्रीनवर UPI AutoPay, Mandate, Recurring Payment किंवा Subscription Renewal असा उल्लेख आहे का, हेही तपासा.
विशेषतः “₹1 आज भरा” एवढंच पाहून पुढे जाऊ नका. त्या पेमेंटसोबत भविष्यातील कोणती रक्कम आणि किती कालावधीने कापली जाणार आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
Google Pay वर AutoPay कसे तपासायचे?
Google Pay मध्ये प्रोफाइल फोटोवर टॅप केल्यानंतर AutoPay विभागात जाऊन तुमचे mandates पाहता येतात. Google Pay च्या अधिकृत माहितीनुसार येथे Live, Pending आणि Completed असे mandate status दिसू शकतात. Live mandatesमध्ये भविष्यात होणाऱ्या recurring paymentsची माहिती पाहता येते आणि उपलब्ध असल्यास mandate revoke करता येतो. म्हणूनच Google Pay वापरणाऱ्या ग्राहकांनी अधूनमधून AutoPay विभाग तपासून कोणकोणत्या सेवा त्यांच्या UPI खात्याशी जोडलेल्या आहेत, हे पाहावे.
PhonePe आणि Paytm वापरत असाल तर?
PhonePe किंवा Paytmसारख्या UPI अॅपमध्येही recurring payment किंवा AutoPayशी संबंधित पर्याय उपलब्ध असतात. तुमच्या अॅपच्या सध्याच्या versionनुसार menuचे नाव किंवा स्थान थोडे वेगळे असू शकते. त्यामुळे Profile किंवा Payment Settingsमध्ये जाऊन AutoPay, Mandates किंवा Automatic Payments असे पर्याय शोधा.
कर्ज घेतलंय? RBI चा नवा नियम तुमच्यासाठी महत्त्वाचा; Loan Interest Rate बाबत मोठा बदल होणार
नको असलेले mandate आढळल्यास ते cancel किंवा revoke करण्याचा पर्याय उपलब्ध आहे का ते तपासा. मात्र Loan EMI, Insurance Premium किंवा इतर आवश्यक recurring paymentsचे mandate बंद करण्यापूर्वी संबंधित सेवा किंवा बँकेच्या अटी तपासा. उदाहरणार्थ, Google Payच्या माहितीनुसार काही loan-related mandates अॅपमधून थेट cancel करता येत नाहीत आणि merchantशी संपर्क करावा लागू शकतो.
UPI AutoPay म्हणजे फसवणूक आहे का?
नाही. UPI AutoPay हे स्वतः अधिकृत recurring-payment सुविधा आहे. समस्या तेव्हा निर्माण होऊ शकते जेव्हा वापरकर्ता एखाद्या ट्रायल किंवा subscriptionच्या अटी नीट न वाचता mandate मंजूर करतो आणि नंतर ते विसरून जातो.
NPCIच्या माहितीनुसार ग्राहकाने एकदा mandate authenticate केल्यानंतर ठरलेल्या तारखेला recurring payment आपोआप होऊ शकते. तसेच mandate पाहणे, बदलणे, pause करणे किंवा revoke करण्याची सुविधा UPI ecosystemमध्ये उपलब्ध आहे. म्हणून प्रत्येक AutoPayला “फसवणूक” समजण्यापेक्षा, कोणत्या सेवेसाठी mandate मंजूर केले आहे आणि त्याची रक्कम किती आहे, हे नियमितपणे तपासणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
Free Trial घेताना या चुका टाळा
Free Trial सुरू करताना फक्त सुरुवातीची किंमत पाहू नका. पुढील subscription fee, billing frequency आणि renewal date तपासा. जर सेवा फक्त काही दिवस वापरायची असेल तर ट्रायल संपण्यापूर्वी reminder लावणे चांगले. सेवा नको असल्यास subscription आणि संबंधित AutoPay mandate वेळेत बंद करा. तुमच्या UPI अॅपमध्ये असलेले जुने mandatesही अधूनमधून तपासा. अनेक महिन्यांपूर्वी वापरलेली एखादी सेवा अजूनही active आहे का, हे कळू शकते.
डिजिटल पेमेंटमुळे व्यवहार खूप सोपे झाले आहेत; पण त्याचसोबत छोट्या रकमेच्या recurring paymentsकडे दुर्लक्ष होण्याची शक्यता वाढली आहे. त्यामुळे बँक खात्यातून पैसे कुठे जात आहेत यावर लक्ष ठेवणे आणि UPI AutoPay mandatesची नियमित तपासणी करणे हा सर्वात सोपा बचाव आहे.
