आजच्या काळात मोबाईल चोरीला जाणे म्हणजे फक्त महागडे डिव्हाइस गमावणे नाही, तर त्यामध्ये असलेला वैयक्तिक डेटा, बँकिंग माहिती, फोटो, सोशल मीडिया अकाउंट्स आणि इतर महत्त्वाची माहिती धोक्यात येण्याची शक्यता असते.
त्यामुळे फोन हरवल्यानंतर किंवा चोरीला गेल्यानंतर केवळ SIM बंद करून थांबणे पुरेसे नाही. भारत सरकारच्या CEIR म्हणजेच Central Equipment Identity Register प्रणालीच्या मदतीने चोरीला गेलेल्या फोनचा IMEI नंबर ब्लॉक करता येतो.
CEIR Portal म्हणजे काय?
CEIR ही दूरसंचार विभागाच्या अंतर्गत असलेली केंद्रीकृत व्यवस्था आहे. प्रत्येक मोबाईलमध्ये असलेला IMEI नंबर त्या डिव्हाइसची स्वतंत्र ओळख दर्शवतो. एखादा फोन चोरीला गेल्यास त्याचा IMEI CEIR प्रणालीमध्ये ब्लॉक केल्यानंतर तो फोन भारतातील कोणत्याही नेटवर्कवर वापरणे शक्य होत नाही. त्यामुळे चोराने फोनमध्ये दुसऱ्या कंपनीचे SIM कार्ड टाकले तरी ब्लॉक केलेला डिव्हाइस नेटवर्कवर चालत नाही.
मात्र IMEI ब्लॉक केल्याने पोलिसांना फोनचा मागोवा घेण्यापासून अडथळा येत नाही. CEIRच्या माहितीनुसार फोन ब्लॉक झाल्यानंतरही तो पोलिसांकडून ट्रॅक केला जाऊ शकतो. त्यामुळे फोन चोरीला गेल्यानंतर पोलिसांकडे तक्रार करणे आणि त्यानंतर CEIRवर ब्लॉकिंग प्रक्रिया पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.
मोबाईल चोरीला गेल्यानंतर CEIR वर IMEI कसा ब्लॉक करायचा?
सर्वप्रथम चोरी किंवा हरवलेल्या मोबाईलबाबत पोलिसांकडे तक्रार करून त्याची प्रत जवळ ठेवा. त्यानंतर तुमच्या चोरी झालेल्या नंबरची Duplicate SIM घ्या. CEIRच्या प्रक्रियेत याच नंबरवर OTP मिळतो, त्यामुळे Re-issued SIM उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. नवीन SIM सक्रिय झाल्यानंतर SMS सुविधा सुरू होण्यासाठी काही प्रकरणांमध्ये 24 तास लागू शकतात.
यानंतर CEIRच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन “Block Stolen/Lost Mobile” हा पर्याय निवडावा. अर्जामध्ये मोबाईल नंबर, IMEI नंबर, डिव्हाइसची माहिती आणि आवश्यक कागदपत्रे भरावी लागतात. अधिकृत फॉर्ममध्ये Dual SIM फोन असल्यास दुसरा IMEI आणि दुसरा मोबाइल नंबर देण्याची सुविधाही आहे.
अर्जासोबत पोलिस तक्रारीची प्रत आणि ओळखपत्राची माहिती द्यावी लागते. मोबाईलची खरेदी पावती असल्यास तीही जोडता येते. अर्ज पूर्ण करून Submit केल्यानंतर CEIRकडून Request ID मिळतो. हा Request ID पुढे अर्जाचा Status तपासण्यासाठी आणि फोन सापडल्यानंतर IMEI Unblock करण्यासाठी उपयोगी पडतो.
IMEI ब्लॉक केल्यानंतर काय होते?
CEIRच्या माहितीनुसार ब्लॉकिंगची विनंती यशस्वीरीत्या स्वीकारल्यानंतर मोबाईल साधारण 24 तासांच्या आत ब्लॉक केला जातो. त्यानंतर तो डिव्हाइस भारतातील कोणत्याही मोबाइल नेटवर्कवर वापरता येत नाही. त्यामुळे चोराने SIM बदलले तरी फोन नेटवर्कवर वापरणे कठीण होते.
जुन्या iPhone मधून नव्या iPhone मध्ये Data Transfer होत नाहीये? हे उपाय करून पाहा
याचा अर्थ असा नाही की फोन लगेच परत मिळेल. IMEI ब्लॉक करणे हे फोनचा नेटवर्कवरील वापर रोखण्यासाठी आहे. फोन शोधण्यासाठी पोलिस तक्रार आणि ट्रॅकिंग प्रक्रिया महत्त्वाची राहते. त्यामुळे चोरी झाल्यानंतर शक्य तितक्या लवकर दोन्ही प्रक्रिया करणे योग्य ठरते.
फोन सापडला तर IMEI पुन्हा Unblock करता येतो
समजा चोरीला गेलेला फोन काही दिवसांनी किंवा काही आठवड्यांनी परत मिळाला, तर तो कायमचा ब्लॉक ठेवण्याची गरज नाही. फोन सापडल्यानंतर स्थानिक पोलिसांना त्याबाबत माहिती द्यावी आणि त्यानंतर CEIRच्या माध्यमातून Unblock करण्याची प्रक्रिया करता येते. CEIRवर यासाठी “Un-Block Found Mobile” सुविधा उपलब्ध आहे. ब्लॉकिंगच्या वेळी मिळालेला Request ID जपून ठेवणे त्यामुळे महत्त्वाचे ठरते. फोन सापडल्यावर योग्य प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर IMEI पुन्हा नेटवर्कवर वापरता येतो.
एकूणच, मोबाईल चोरीला गेल्यानंतर घाबरून न जाता आधी SIM सुरक्षित करणे, पोलिसांकडे तक्रार करणे आणि त्यानंतर CEIRवर IMEI ब्लॉक करणे ही योग्य पावले आहेत. या प्रक्रियेमुळे चोरी झालेल्या फोनचा नेटवर्कवर गैरवापर रोखण्यास मदत होते आणि फोन सापडल्यास तो पुन्हा Unblock करण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे.
अधिकृत CEIR Portal: CEIR वर चोरीचा मोबाईल ब्लॉक करण्यासाठी येथे जा
