77व्या प्रजासत्ताक दिनाचा चीफ गेस्ट कोण? निवड प्रक्रिया, मान-सन्मान आणि राजनैतिक अर्थ..

भारताचा प्रजासत्ताक दिन हा केवळ परेड आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचा सोहळा नसून, तो देशाच्या परराष्ट्र धोरणाचं प्रतिबिंब मानला जातो. विशेषतः प्रजासत्ताक दिनासाठी निवडला जाणारा ‘चीफ गेस्ट’ हा निर्णय आंतरराष्ट्रीय पातळीवर भारताचा संदेश देणारा असतो.

त्यामुळेच प्रमुख पाहुणा कोण? हा प्रश्न दरवर्षी चर्चेचा विषय ठरतो. पण ही निवड नेमकी कशी होते? अंतिम निर्णय कोण घेतं? आणि यंदा कोणाला हा मान मिळाला आहे? यामागची संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घेणं महत्त्वाचं ठरतं.

प्रजासत्ताक दिन आणि चीफ गेस्ट परंपरा

1950 साली भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर लगेचच परदेशी प्रमुख पाहुण्यांना आमंत्रित करण्याची परंपरा सुरू झाली. भारताने जगाला हे दाखवून दिलं की तो जागतिक स्तरावर मैत्री, सहकार्य आणि संवादाला महत्त्व देतो. आजवर अमेरिका, रशिया, फ्रान्स, जपान, आफ्रिकन देशांचे राष्ट्रप्रमुख तसेच आंतरराष्ट्रीय संघटनांचे नेते भारताच्या प्रजासत्ताक दिनाचे साक्षीदार झाले आहेत.

चीफ गेस्टची निवड कधी सुरू होते?

प्रजासत्ताक दिनाच्या साधारण सहा ते सात महिने आधीच ही प्रक्रिया सुरू होते. परराष्ट्र मंत्रालय (MEA) विविध देशांशी आणि संघटनांशी संबंधित राजनैतिक स्थितीचा आढावा घेतं. कोणत्या देशाशी संबंध मजबूत करायचे आहेत, कोणत्या भागात भारताची उपस्थिती वाढवायची आहे, हे मुद्दे यावेळी महत्त्वाचे ठरतात.

निवड करताना कोणते निकष पाहिले जातात?

चीफ गेस्ट निवडताना केवळ प्रतिष्ठा पाहिली जात नाही, तर अनेक थरांवर विचार केला जातो.
– भारताशी असलेले राजनैतिक आणि आर्थिक संबंध
– संरक्षण, व्यापार आणि तंत्रज्ञानातील सहकार्य
– जागतिक राजकारणात त्या देशाचा किंवा नेत्याचा प्रभाव
– भारताच्या सध्याच्या परराष्ट्र धोरणातील प्राधान्यक्रम

या सर्व बाबींचा अभ्यास करून संभाव्य नावांची यादी तयार केली जाते. त्यानंतर वरिष्ठ पातळीवर चर्चा होऊन अंतिम निर्णय घेतला जातो.

अंतिम निर्णय कोणाच्या हातात असतो?

चीफ गेस्टची अंतिम निवड परराष्ट्र मंत्रालयाच्या शिफारशीनुसार केंद्र सरकार करते. पंतप्रधान कार्यालय, परराष्ट्र मंत्री आणि राष्ट्रपती यांच्यात सखोल सल्लामसलत होते. त्यानंतर औपचारिक निमंत्रण पाठवलं जातं. संबंधित देश किंवा संघटनेकडून संमती मिळाल्यानंतरच नाव अधिकृत केलं जातं.

हे वाचा: वसई-विरारमध्ये हित्रेंद्र ठाकूरांचा करिश्मा! BVA 84 जागांवर आघाडीवर, भाजप पिछाडीवर

यंदा कोणाला मिळाला मान?

देशाच्या 77व्या प्रजासत्ताक दिनासाठी यंदा युरोपियन युनियनच्या नेतृत्वाला प्रमुख पाहुण्यांचा मान देण्यात आला आहे. युरोपियन कौन्सिलचे अध्यक्ष अँटोनियो कोस्टा आणि युरोपियन कमिशनच्या अध्यक्ष उर्सुला वॉन डेर लेयेन हे दोघेही भारताच्या प्रजासत्ताक दिनाच्या कार्यक्रमात उपस्थित राहणार आहेत. ही निवड भारत–युरोपियन युनियन संबंध अधिक दृढ करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जात आहे.

भारत–EU संबंधांसाठी ही निवड का महत्त्वाची?

युरोपियन युनियन हा भारताचा मोठा व्यापार भागीदार आहे. हवामान बदल, डिजिटल तंत्रज्ञान, संरक्षण आणि पुरवठा साखळी या क्षेत्रांमध्ये भारत आणि EU यांच्यात सहकार्य वाढत आहे. त्यामुळेच यंदाची चीफ गेस्ट निवड ही केवळ औपचारिक नसून, भविष्यातील धोरणात्मक भागीदारीचं संकेत मानली जात आहे.

तीन दिवसांचा भारत दौरा

25 ते 27 जानेवारीदरम्यान हे युरोपियन नेते भारत दौऱ्यावर असणार आहेत. या काळात भारत–EU शिखर परिषद, द्विपक्षीय चर्चा आणि विविध औपचारिक कार्यक्रम पार पडणार आहेत. प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडमध्ये उपस्थित राहणं हा या दौऱ्याचा सर्वात महत्त्वाचा क्षण असेल.

प्रजासत्ताक दिनाच्या दिवशी चीफ गेस्टला 21 तोफांची सलामी दिली जाते. राष्ट्रपती भवनात गार्ड ऑफ ऑनर, राजघाटावर महात्मा गांधींना श्रद्धांजली आणि पंतप्रधानांकडून विशेष सन्मान समारंभ आयोजित केला जातो. हा सन्मान आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठ्या प्रतिष्ठेचा मानला जातो.

प्रजासत्ताक दिनाचा चीफ गेस्ट म्हणजे केवळ पाहुणा नाही, तर तो भारताचा जागतिक संदेश असतो. कोणत्या दिशेने भारत वाटचाल करत आहे, कोणत्या देशांशी तो संबंध अधिक घट्ट करू इच्छितो, याचं चित्र या एका निर्णयातून स्पष्ट होतं.

प्रजासत्ताक दिनासाठी चीफ गेस्टची निवड ही अत्यंत विचारपूर्वक आणि धोरणात्मक प्रक्रिया असते. यंदा युरोपियन युनियनच्या नेतृत्वाला दिलेला मान भारताच्या जागतिक भूमिकेचा आणि बदलत्या परराष्ट्र धोरणाचा स्पष्ट संकेत देतो. त्यामुळे हा निर्णय केवळ सोहळ्यापुरता मर्यादित न राहता, भविष्यातील भारत–EU संबंधांसाठी एक मजबूत पायाभूत पाऊल मानला जात आहे.